Infographics en (geen) Wiskunde

Je ziet ze steeds vaker in de media, infographics. Bovenstaand exemplaar van ACSH probeert in kaart te brengen wat de beste (en slechtste) sites zijn voor wetenschapsnieuws. Geen onbelangrijk onderwerp in de discussies over fake nieuws.

Ik weet niet zo goed wat ik ervan moet denken. Er wordt in de graphic en in de begeleidende tekst een coördinatenstelsel gesuggereerd, maar in feite zijn het slechts negen vakken en is er slechts sprake van twee ordinale schalen. Met Wiskunde heeft dit voorbeeld in ieder geval weinig te maken. Maar het publiek smult ervan (ik zelf ook!).

Over de indeling is veel geween en tandengeknars op internet. Nature, dat goed scoort, had bijvoorbeeld het volgende, in mijn ogen terechte, commentaar.

Wat mij in ieder geval opvalt: is wetenschapscommunicatie louter iets voor Angelsaksische landen?

De Y ≠ 0 Maffia Slaat Terug

Ik ben het niet eens met de inhoud van dit filmpje van Vox en diverse slogans erin (Y-axes don’t lie to people, people do) zijn zonder meer grotesk. Het bedrijf gaat helemaal voorbij aan het feit dat mensen bij grafieken op de eerste plaats afgaan op het visuele aspect ervan (Is het staafje kort? Oh, dan is de bijbehorende hoeveelheid bijna nul). Maar niet alles in de video is pure nonsens.

getresourceMijn regel blijft echter: bij reële grootheden altijd de y-as bij 0 laten beginnen, tenzij je hele goede redenen hebt om dat niet te doen. Ik ben hierin gaande de tijd ook strenger in de leer geraakt. De y-as met een scheurlijntje laten beginnen is eventueel nog een alternatief.

LiegGrafiek van Week 50

WiskundE-brief 654
WiskundE-brief 654
LiegGrafiek in WiskundE-brief

Het leek wel afgesproken werk: vorige week had ik het nog gehad over grafieken die liegen doordat de y-as niet bij 0 begint en wat schoof er twee dagen later in mijn e-brievenbus? De WiskundE-brief, met daarin een voorbeeld van hoe het niet moet. Het gaat in deze grafiek om PISA-scores van onze leerlingen voor Wiskunde.

Notabene, in de WiskundE-brief, gemaakt voor en door wiskundedocenten in het VO! De redactie van dit periodiek kan zich echt niet verschuilen achter ‘Wisten wij niet, heeft u ons nooit opgegeven voor het proefwerk’.

Strenger geworden

Ik moet hierbij wel vermelden, dat ik vroeger in deze zelf wat minder streng in de leer was: toen mocht die y-as van mij best anders beginnen, zolang er maar een scheurlijntje werd aangebracht en er de juiste getallen bij de as(sen) stonden. De lezer moest je voor vol aanzien, vond ik.

Dat laatste vind ik nog steeds, maar grafieken worden in de media zelden in detail bekeken, het gaat om de eerste indruk. Dat geldt zeker voor grafieken op internet. En in bovenstaande grafiek is het beeld wat achterblijft natuurlijk: Oei, wat kelderen die prestaties! De redactie maakt het er ook niet beter op door in een kopje te schrijven Tendens is dalend en ook de begeleidende tekst versterkt deze indruk. Er is dus sprake van een heuse LiegGrafiek.

Gecorrigeerde grafiek
Gecorrigeerde grafiek

Het beeld wordt namelijk heel anders als de y-as bij 0 zou beginnen. Zie de grafiek hierboven (ik heb voor de overzichtelijkheid niet uitgesplitst naar meisjes en jongens).

Er zijn, gezien de wijze van scorebepaling, ook wel argumenten te geven om de y-as dit keer niet bij 0 te beginnen, maar dan zou je toch zeker bij 300 moeten beginnen, zijnde 2 maal de standaarddeviatie beneden het OESO-gemiddelde van 500. De laagste score in 2012 was voor Peru: 368 punten. Maar zoals in de WiskundE-brief moet het echt niet!

Meetfout

Als je daarnaast in je beschouwingen ook nog betrekt dat er bij iedere ‘meting’ sprake is van meetfouten, van een onzekerheidsmarge (in 2012 was de ‘standaardfout’ voor Nederland bijvoorbeeld 3,47; vergelijk dat getal nu eens met de daling van de PISA-score, tussen 2009 en 2012, van 3 punten), dan kom ik zelf tot de volgende, andere, conclusie: PISA-resultaten voor Wiskunde zijn redelijk stabiel over de jaren heen.

Over die meetfout, over significantie en dergelijke hoop ik bij een volgende gelegenheid wat meer te kunnen schrijven.

Winnaar

De maker van deze LiegGrafiek is redacteur Gerard Koolstra (@ggerardk) van de WiskundE-brief. Maar hij heeft deze grafiek alleen maar letterlijk bij mij ingediend via zijn WiskundE-brief, hij heeft zijn eigen grafiek echt niet aangegeven. Toch wordt dit de nieuwe LiegGrafiek van de Week.

Naschrift 2017

Deze uitverkiezing heeft de situatie niet verbeterd, gezien onderstaande LiegGrafiek in het recente (2 april 2017) nummer. Maar als de daling zich nog verder doorzet, dan schuif ik wat de conclusie betreft misschien Gerards kant op. Het blijft echter een LiegGrafiek, hoe je het ook went of keert.