Weer niet …

Nobel Laureate Arthur Ashkin has been awarded the #NobelPrize in Physics “for the optical tweezers and their application to biological systems.”

Nobel Laureates Gérard Mourou and Donna Strickland have been awarded the #NobelPrize in Physics “for their method of generating high-intensity, ultra-short optical pulses.”

Uit Kijkmagazine:

Zojuist is in Stockholm bekendgemaakt dat de Nobelprijs voor de natuurkunde van 2018 gaat naar Arthur Ashkin, Donna Strickland en Gérard Mourou voor onderzoek naar optische pincetten.

This year’s prize is about tools made from light.” Met deze aankondiging werden de drie Nobelprijswinnaars van de natuurkunde 2018 bekendgemaakt.

Optische pincetten zijn lichtbundels die een deeltje kunnen manipuleren. Zo schreven we eerder dit jaar nog dat onderzoekers met behulp van een optische pincet twee atomen konden laten binden die normaal gesproken geen molecuul zouden vormen, namelijk cesium en natrium.

Vrouwelijke laureaat

De Amerikaanse wetenschapper Arthur Ashkin ontvangt de Nobelprijs (en de helft van het prijzengeld) voor optische pincetten en hun toepassingen in biologische systemen. Met optical tweezers kunnen namelijk onder meer eiwitten, DNA en cellen worden gemanipuleerd.

De Franse Gérard Mourou en de Canadese Donna Strickland ontvangen samen de Nobelprijs voor de natuurkunde (en de andere helft van het prijzengeld) voor hun methode voor het genereren van ultrakorte optische pulsen. De techniek ontwikkeld door Mourou en Strickland staat bekend chirped pulse amplification (CPA) en werd in 1985 gepubliceerd in Optics Communications.

Dit betekent overigens dat voor het eerst in meer dan vijftig jaar de Nobelprijs voor de natuurkunde naar een vrouw gaat! In 1903 mocht Marie Curie als eerste vrouw de Nobelprijs voor de natuurkunde in ontvangst nemen. In 1963 kwam daar Maria Goeppert-Mayer bij.

Fietstocht met Einstein

Lorentzzaal
Grote collegezaal Kamerling Onnes Laboratorium

Gisterenmiddag heb ik onder begeleiding van Dirk van Delft, directeur van het Museum Boerhaave, een fietstocht door Leiden gemaakt waarop een aantal plaatsen werden bezocht die daar voor Einstein van belang zijn geweest.

Einstein is een aantal jaren (vanaf 1920) gasthoogleraar aan de Universiteit Leiden geweest en kwam in die hoedanigheid in de zomer regelmatig naar de Sleutelstad. Hij kon dan ook het rumoer van het Berlijn in die dagen ontvluchten en inspiratie vinden in de discussies met zijn vrienden en collega’s, waaronder de door hem zeer bewonderde Lorentz en Ehrenfest.

Haltes

Er werden op de fietstocht vier plekken aangedaan:

werkkamerIk heb zelf theoretische natuurkunde gestudeerd in Leiden, dus het was voor mij deels ook een sentimental journey. Wat daarbij wel wat pijn deed is dat er in dat Kamerling Onnes Lab momenteel slechts minieme aandacht wordt geschonken aan het roemruchte verleden van dat Lab.

En dat is raar. Zoals Dirk van Delft opmerkte: vermoedelijk zijn er geen plekken op aarde te vinden waar per vierkante meter zoveel Nobelprijzen zijn gewonnen: Lorentz, Zeeman, van der Waals en Kamerlingh Onnes zelf werkten er. En dan vermeld ik nog niet eens de fysioloog Einthoven (Nobelprijs Fysiologie/Medische Wetenschappen; ECG).

Ruzie

Deze laatste had, aldus Dirk, geregeld (nette) ruzie met Kamerlingh Onnes, die in de kamer naast hem het koudste plekje op aarde aan het maken was en daarvoor stoommachines gebruikte. Deze veroorzaakten natuurlijk verstoringen in Einthovens metingen. Einthoven verlangde dan ook ‘eenigen waarborg van dreunvrijheid’. Meer over deze burenruzie vindt u hier.

Het was gisteren een stormachtige middag, wat vooral in de koepel van de Sterrewacht goed te merken was. Het werd ook een welbestede middag! De fietstochten zullen voorlopig niet herhaald worden, maar de tentoonstelling Einstein & Friends loopt nog t/m 3 januari!

Hieronder nog de recent op de muur van het museum aangebrachte formule van Einsteins Algemene Relativiteitstheorie.

11201943_897482907033928_5440684027115125245_n

 

 

Meer gevelstenen voor Nederlandse Nobelprijswinnaars !

nobelprijs (1)Familieleden en genodigden onthullen vandaag in ‘s-Graveland (gemeente Wijdemeren) een gevelsteen ter ere van wijlen Nobelprijswinnaar Tjalling Koopmans. Het eerbetoon is geïnitieerd door familieleden van de wetenschapper, die in 1975 de Nobelprijs voor de Economie won.

Al op zeventienjarige leeftijd begint Koopmans als student wiskunde aan de universiteit van Utrecht. Hij verbreedt zijn horizon al snel door in zijn vrije tijd boeken te lezen over natuurkunde, psychologie en filosofie. De briljante student besluit, op zoek naar de toepasbaarheid van wiskunde, na drie jaar over te stappen op de natuurkunde.

De economische crisis, in de jaren twintig van de vorige eeuw, doordringt de geboren ’s-Gravelander van het feit dat ook de natuurkunde te theoretisch voor hem is. Koopmans stelt zijn wiskundige inzicht vervolgens in dienst van de economie. In 1936 promoveert Tjalling Koopmans op een economisch onderwerp. Hij krijgt de Nobelprijs prijs voor zijn theorie over de optimale inzet van grondstoffen.

Hier vindt u meer nieuws over de plaatsing van de gevelsteen.

Inspanningen Martijn van Calmthout

Dat die gevelsteen er komt is mede te danken aan de inspanningen van Volkskrantwetenschapsjournalist Martijn van Calmthout, die vond en vindt dat Nederlandse Nobelprijswinnaars in hun eigen land niet de eer krijgen die zij verdienen. Hij schreef daarom het boek Nobel op de kaart (2014).

Ik heb nu hieronder zelf in kaart gebracht in welke geboorteplaatsen er eigenlijk nog meer van deze gevelstenen zouden moeten komen. Bij elke plaats vindt u, met uw muis, het aantal Nederlandse Nobelprijswinnaars dat daar werd geboren. Een plaats valt echter buiten dit gebied: Semarang, waar Willem Einthoven (Nobelprijs Fysiologie of Geneeskunde in 1924) het levenslicht zag behoorde toentertijd tot Nederlands-Indië, maar ligt nu in Indonesië.

JaarVakNaamGeboorteplaats
1995ScheikundePaul CrutzenAmsterdam
1953NatuurkundeFrits ZernikeAmsterdam
1911VredeTobias AsserAmsterdam
1902NatuurkundeHendrik Antoon LorentzArnhem
1954VredeGerrit Jan van Heuven GoedhartBussum
1984NatuurkundeSimon van der MeerDen Haag
1973Fysiologie of GeneeskundeNiko TinbergenDen Haag
1969EconomieJan TinbergenDen Haag
1999NatuurkundeGerard 't HooftDen Helder
1981NatuurkundeNico BloembergenDordrecht
1913NatuurkundeHeike Kamerlingh OnnesGroningen
1910NatuurkundeJohannes Diderik van der WaalsLeiden
1936ScheikundePeter DebyeMaastricht
1929Fysiologie of GeneeskundeChristiaan EijkmanNijkerk
1901ScheikundeJacobus Henricus van 't HoffRotterdam
1924Fysiologie of GeneeskundeWillem EinthovenSemarang
1975EconomieTjalling Koopmanss-Graveland
1999NatuurkundeMartinus VeltmanWaalwijk
1902NatuurkundePieter ZeemanZonnemaire
2010NatuurkundeAndre Geim